Từ điển piano - fortepiano (phần 2)

Fortepiano chưa được phổ biến mãi cho tới thập niên 1760 khi những tài liệu ghi chép đầu tiên về những buổi công diễn trên đàn fortepiano xuất hiện...

Fortepiano chưa được phổ biến mãi cho tới thập niên 1760 khi những tài liệu ghi chép đầu tiên về những buổi công diễn trên đàn fortepiano xuất hiện và âm nhạc được mô tả là dành cho fortepiano lần đầu tiên được xuất bản rộng rãi. Chính Gottfried Silbermann là người đã đem cấu trúc cây đàn fortepiano tới các quốc gia nói tiếng Đức. Silbermann, làm việc tại Freiburg, Đức, bắt đầu chế tạo những cây piano lấy nền tảng trên thiết kế của Cristofori vào khoảng năm 1730. Trước đó ông có kinh nghiệm trong chế tạo đại phong cầm, harpsichord và clavichord. Cũng như Cristofori, Silbermann có sự bảo trợ của giới hoàng gia, mà trường hợp ông là từ Frederick Đại đế, người đã mua nhiều nhạc cụ của ông.

Các nhạc cụ của Silbermann bị Johann Sebastian Bach chỉ trích vào khoảng năm 1736, nhưng các nhạc cụ về sau của ông lại đụng mặt Bach trong chuyến thăm Berlin của ông rõ ràng lại được đón nhận sự tán thưởng của vị nhạc sĩ. Sự cải thiện ở các nhạc cụ của Silbermann có lẽ là kết quả từ sự tận mục sở thị một cây piano của Cristofori thay vì chỉ thuần đọc bài báo của Maffei. Bộ cơ mà Maffei miêu tả không đúng với bộ cơ trong các nhạc cụ còn sót lại của Cristofori. Maffei hoặc mắc lỗi trong sơ đồ của ông, mà ông vẽ từ trí nhớ, hoặc do Cristofori có thể đã thực hiện những cải tiến bộ cơ của ông trong giai đoạn sau khi bài báo của Maffei phát hành.

Silbermann lừng danh với phát minh ra tiền thân của pedal ngân tiếng (damper pedal), có tác động tách các miếng chặn âm ra khỏi tất cả các dây tức thời cùng lúc, cho phép chúng rung tự do. Thiết bị này của Silbermann thực tế chỉ là một cần chỉnh tay và do đó chỉ có thể được thay đổi lúc nhạc tạm ngừng. Suốt thời kỳ cổ điển, ngay cả khi các cần chỉnh bằng đầu gối hoặc các pedal đã được lắp đặt, thì việc nhấc ra toàn bộ các chặn âm vẫn chỉ được dùng chủ yếu như một thiết bị nhằm tạo màu sắc. Vào thời kỳ hậu- fortepiano thuộc thế kỷ 19, thì pedal ngân tiếng trở thành nền tảng của âm thanh piano, điều này có được nhờ vào những rung động cộng hưởng của các dây không bị chặn nhưng không được gõ.

Các nhà chế tạo fortepiano theo sau Silbermann đã đưa vào sử dụng những bộ cơ đơn giản hơn bộ của Cristofori, ngay cả vào thời điểm chưa có một bộ thoát (escapement). Một bộ thoát là thiết bị mà cho phép búa gõ rơi trở về vị trí nghỉ của nó ngay cả khi phím đó vẫn còn được nhấn giữ. Các nhạc cụ mà không có bộ thoát đã là đề tài bị chỉ trích, đặc biệt là trong một lá thư được trích dẫn rộng rãi của Mozart gửi cha ông, nhưng chúng dễ chế tạo nên đã được lắp đặt phổ biến trong các cây piano vuông.

Một trong các nhà chế tạo fortepiano nổi danh thời kỳ sau Silbermann là một học trò của ông, Johann Andreas Stein, làm việc tại Augsburg, Đức. Các fortepiano của Stein có những búa gõ ‘giật lùi’ (backwards), với cái đầu gõ gần người chơi hơn gần đầu gắn khớp. Bộ cơ này được gọi là bộ cơ ‘Vienna’ và được sử dụng phổ biến ở Vienna trên các piano cho tới tận giữa thế kỷ 19. Bộ cơ ‘Vienna’ đơn giản hơn bộ cơ Cristofori và rất nhạy với sự chạm phím của người chơi. Lực cần thiết để nhấn một phím ở cây fortepiano Vienna chỉ bằng một phần tư của lực cần trên một piano hiện đại và đường xuống (descent) hay độ sâu của phím nhấn thì chỉ bằng một nửa. Do vậy việc chơi trên cây đàn fortepiano Vienna không có chút gì tương tự với cuộc vận động điền kinh được thực hiện bởi virtuosos trên các piano hiện đại nhưng nó lại yêu cầu sự nhạy cảm tinh tế trong chạm phím.

Stein tôi luyện nguyên liệu gỗ chế tạo đàn bằng một quá trình biến đổi rất khắc nghiệt. Quá trình này gồm sự tạo thành những đường nứt trong gỗ mà ông sau đó nêm kín lại. Phương thức này giúp cho các nhạc cụ của ông có tuổi thọ rất dài, điều này được Mozart bình luận, và có nhiều cây đàn của ông còn tồn tại tới ngày nay.

Một nhà chế tạo đàn Vienna khác là Anton Walter, một người bạn của Mozart, người đã chế tạo những cây đàn có âm mạnh hơn đàn của Stein. Mozart ngưỡng mộ các fortepiano của Stein, như thấy rõ qua lá thư viết năm 1777 của ông, nhưng cây piano riêng của Mozart lại là cây của Walter. Các fortepiano của Stein và Walter được sử dụng phổ biến ngày nay như những khuôn mẫu cho việc chế tạo các fortepiano mới.

Hãng fortepiano của Stein được tiếp tục ở thành Vienna bởi cô con gái của ông, Nannette Streicher, cùng chồng bà, Johann Andreas Streicher. Cả hai là bạn của Beethoven và một trong các đàn piano của Beethoven là từ Streicher.

Về sau vào đầu thế kỷ 19 các nhạc cụ có cấu trúc vững chãi hơn với giải phím rộng hơn được chế tạo tại Vienna. Chẳng hạn như hãng của gia đình Streicher, tiếp tục tồn tại thêm hai thế hệ. Một nhà chế tạo quan trọng khác thời kỳ này là Conrad Graf, người đã chế tạo cây piano cuối cùng của Beethoven. Graf là một trong những nhà chế tạo Vienna đầu tiên sản xuất đàn với con số lượng nhiều như một doanh nghiệp lớn.

(Còn tiếp)

Xem tiếp các phần khác của Fortepiano trong Từ điển piano:

Fortepiano: Phần 1 - Nửa đầu thế kỷ 18

Fortepiano: Phần 2 - Nửa sau thế kỷ 18

Fortepiano: Phần 3 - Thế kỷ 19

Fortepiano: Phần 4 - Từ nửa sau thế kỷ 20

Dịch giả: Nhật Nguyệt

Biên tập: Nam Anh Thông



Tin tức liên quan

Từ điển piano - Cristofori
Từ điển piano - Cristofori

88 Lượt xem

Bartolomeo Cristofori người thành Padua, Ý, được cho là nhà phát minh cây đàn piano từ năm 1700.
Từ điển piano - Bosendorfer
Từ điển piano - Bosendorfer

91 Lượt xem

Công ty piano Bösendorfer được thành lập tại Vienna (Áo) vào 1828 bởi Ignaz Bösendorfer và là hãng chế tạo piano lâu đời nhất thế giới.
Từ điển piano - fortepiano (phần 1)
Từ điển piano - fortepiano (phần 1)

73 Lượt xem

Danh từ ‘fortepiano’ ám chỉ loại piano thời kỳ đầu, từ thời điểm nó được phát minh bởi nhà chế tác nhạc cụ Bartolomeo Cristofori khoảng năm 1700, cho tới đầu thế kỷ 19
Từ điển piano - fortepiano (phần 3)
Từ điển piano - fortepiano (phần 3)

69 Lượt xem

Đàn fortepiano của Anh có nguồn gốc khiêm tốn từ thành quả của Johann Cristoph Zumpe, một nhà chế tạo đàn di cư từ Đức...
Từ điển piano - Bechstein
Từ điển piano - Bechstein

85 Lượt xem

Hãng sản xuất piano Bechstein được thành lập ngày 1 tháng 10 năm 1853 bởi Carl Bechstein tại Berlin, Đức.
Từ điển piano - Broadwood
Từ điển piano - Broadwood

77 Lượt xem

Hãng piano Anh quốc Broadwood & Sons, đặt tên theo người thành lập nó, John Broadwood, là công ty piano lâu đời nhất thế giới.
Từ điển piano - Dynamics: Cường độ
Từ điển piano - Dynamics: Cường độ

88 Lượt xem

Các soạn nhạc gia thường ký hiệu cường độ để cho biết mức mức cường độ chung của một đoạn nhạc hơn là cái lực thực tế của các ngón tay. Từ điển piano
Từ điển piano - Bluthner
Từ điển piano - Bluthner

65 Lượt xem

Công ty chế tạo piano Blüthner được thành lập bởi Julius Blüthner năm 1853 ở Leipzig, Đức.

Bình luận
Đã thêm vào giỏ hàng